Onderwijs

Onderwijs kun je omschrijven als de liminele ruimte, een belangrijk begrip in het model Beschermjassen. Studenten zijn kwetsbaar, ze nemen afscheid van oud denken, omarmen nieuwe kennis, ideeën, opvattingen. Bovendien zijn studenten veelal in een kwetsbare levensfase, zoals de pubertijd of de adolescentie. Een onderwijs-omgeving zoals een school of een universiteit, een klas of een groep, moet veilig zijn om de voorwaarden te bieden om te kunnen leren. Daar waar leerlingen worden uitgesloten is die veiligheid onvoldoende aanwezig voor hen. De structuur van het instituut is vaak niet gericht op het inbedden van studenten waardoor studenten veiligheid gaan ervaren en kunnen leren.

In sommige onderwijssectoren zie je dat er bepaalde groepen worden uitgesloten. Die voelen zich daar niet thuis. Een citaat uit ons boek “Managen van diversiteit op de werkvloer”:

“Op hogescholen bij SPH en MWD opleidingen zie je dat er veel migranten binnenstromen. In september is het een en al kleur, en in juni is het spierwit. Alle literatuur die wordt aangeboden gaat uit van het autonome ik. En een belangrijke eis van het HBO is dat er gereflecteerd wordt op het individu, het ik. En dat doen migranten uit collectieve systemen vaak niet. Die reflecteren vooral op het wij, het collectief. Dus vallen ze uit. Het vermogen tot zelfreflectie is leidend in de beoordeling van studenten bij die opleidingen. Dus worden de migranten die niet reflecteren op het individu afgeserveerd. Waar ze wel succesvol zijn is in de opleidingen waar niet op het ik gereflecteerd wordt, zoals bij economie of rechten.” (blz 26)

Als je ontdekt welke soort student overheerst in een bepaalde onderwijssectoren, kun je onderzoeken welke stemmen, welk geluid wordt uitgesloten. Als leerlingen geen afspiegeling vormen van de samenleving is er iets mis met het aanbod van onderwijs of met de leeromgeving. Soms is dat het feit dat het cognitieve leren boven het ervaringsleren wordt gesteld. Het is onveilig, je moet op elkaar lijken om mee te kunnen bewegen. De “anderen” die uitgesloten worden zijn meisjes, jongens, gehandicapten, migranten of anders.

Veel opleidingen hebben in de beschrijving van de visie en missie wel een opmerking over insluiting van de ‘vreemde ander’. Maar in de praktijk vertaalt zich dat niet in evenredige deelname en/of leerprestaties in het onderwijs. Vaak is de relatie tussen de missie en de praktijk verstoord door reorganisaties, fusies, en bezuinigingen in het verleden.

‘Beschermjassen’ geeft aandacht aan de invloed van de historie en cultuur van de opleiding op de ruimte die er is voor diversiteit. Het is belangrijk om veilige groepen te creëren. En steeds als er een nieuwe situatie ontstaat, zoals bij nieuw samengestelde klassen, moet er opnieuw aandacht zijn voor kennismaking, de relatie, veiligheid. Dit kun je doen door de ‘vreemde ander’ te belichten in alle leerlingen. Want iedereen heeft een kwetsbaar of afwijkend verhaal bij zich. Door deze verhalen te delen ontstaat er vaak intimiteit. Een mooi voorbeeld hiervan wordt getoond in de indrukwekkende documentaire: “Over de streep” van Jessica Villerius. Op een middelbare school ontstaat verbinding in een klas doordat leerlingen intieme en kwetsbare verhalen uit hun leven met elkaar delen in een veilige omgeving. (Link naar documentaire)

Literatuur
Tjin A Djie, K. en I. Zwaan, ‘Managen van diversiteit op de werkvloer’, van Gorcum, Assen 2010
 
 

Sectoren